Kolejne badanie pokazuje związek między lenistwem umysłowym a używaniem GenAI

Przeczytałem uważnie badanie „The Impact of Generative AI on Critical Thinking: Self-Reported Reductions in Cognitive Effort and Confidence Effect From a Survey of Knowledge Workers” (tłum. moje: Wpływ GenAI na zdolność krytycznego rozumowania. Samoocena zmniejszonego wysiłku poznawczego i Efekt Pewności jako wnioski z badania pracowników umysłowych). Na końcu wpisu podaję moje sposoby na utrzymanie krytycznego myślenia podczas pracy z użyciem sztucznej inteligencji.

Badanie objęło 319 osób regularnie korzystających z GenAI (co najmniej raz w tygodniu) w pracy. Ankietowani poświęcili średnio 43 minuty na przemyślane odpowiedzi, co pozwoliło zebrać pogłębione dane o ich doświadczeniach. Oto wyniki w skrócie:

TL;DR

• 59,29% przypadków to sytuacje, gdy uczestnicy badania deklarowali, że używając GenAI krytycznie podchodzą do wykonywanego zadania.
• 40,71% przypadków użycia GenAI (381 na 936) odbyło się bez żadnej deklarowanej aktywności krytycznego myślenia. W tych sytuacjach użytkownicy „jak leci” brali wyniki pracy AI.
• Osoby bardziej pewne swoich umiejętności częściej twierdziły, że krytycznIe myślą (𝑀=0.26, 𝑁=0.026), natomiast większa ufność w AI negatywnie korelowała z myśleniem krytycznym (𝑀=-0.69, 𝑁<0.001).

5% badanych pochodziło z Polski.

Czy AI wpływa na efektywność pracy i na krytyczne myślenie?

Badanie wskazuje, że GenAI (Generative Artificial Intelligence – generatywna sztuczna inteligencja) rzeczywiście może poprawiać efektywność pracy, ale nie bez konsekwencji.

• Redukcja wysiłku poznawczego: 111 z 319 uczestników wskazało, że AI pozwala szybciej dotrzeć do informacji, które normalnie wymagałyby długiego przeszukiwania różnych źródeł.
• Lepsza organizacja treści: 87 badanych zauważyło, że AI ułatwia podsumowanie i uporządkowanie informacji, co przyspiesza przyswajanie wiedzy.
• Potrzeba dodatkowej weryfikacji: 56 osób stwierdziło, że choć AI przyspiesza pracę, jej odpowiedzi wymagają dodatkowego sprawdzania, co w niektórych przypadkach może paradoksalnie zwiększać nakład pracy.

Na poniższym wykresie jest sześć typów krytycznego myślenia/działania: wiedza, rozumienie, stosowanie, analilza, synteza, ewaluacja. Im więcej niebieskiego koloru, tym bardziej genAI odciąża w takiej pracy.

Analiza odpowiedzi osób badanych wykazała, że postrzeganie AI jako kompetentnej w prostych zadaniach często prowadzi do bezkrytycznego akceptowania jej odpowiedzi. Co istotne, osoby mające większą pewność własnych kompetencji częściej weryfikują odpowiedzi AI i pracują nad nimi, choć wymaga to od nich większego wysiłku intelektualnego.

Kluczowym wnioskiem jest obserwacja fundamentalnej zmiany w sposobie pracy. Następuje wyraźne przesunięcie od bezpośredniego wykonywania zadań do nadzorowania procesu, gdzie człowiek musi umiejętnie sterować AI i weryfikować jej pracę. Ta zmiana wymaga rozwijania nowych kompetencji, szczególnie w obszarze weryfikacji informacji i integracji odpowiedzi AI.

Co wiąże się z poziomem krytycznego myślenia?

Wg badania dwa kluczowe czynniki wiążą się z tym, czy dana osoba zachowuje zdolność do krytycznego myślenia:

• Pewność siebie w danym zadaniu – osoby przekonane o własnych kompetencjach bardziej krytycznie podchodzą do wyników AI.
• Zaufanie do AI – im większa ufność w jej niezawodność, tym mniej krytycznego podejścia do odpowiedzi AI.

Warto zaznaczyć, że badanie opierało się na samoocenie uczestników (self-reported data), co oznacza, że wnioski bazują na subiektywnych odczuciach badanych, a nie na obiektywnym pomiarze ich zdolności do krytycznego myślenia.

Co to oznacza?  

Możliwe, że badanie wychwyciło różnice w świadomości użytkowników, a nie sam efekt używania GenAI. 

Prawdziwy związek między spadkiem poziomu krytycyzmu a AI może być większy i silniejszy, jeśli osoby nieumiejące myśleć krytycznie po prostu nie zauważyły tego, co osoby krytycznie myślące na codzień. 

Może też być odwrotnie: osoby krytycznie myślące przeceniły wpływ genAI na rzetelność wyników swojej pracy, bo nie są przyzwyczajone do tak znaczącego przyspieszenia swojej pracy. 

Jak uczyć ludzi używania sztucznej inteligencji w pracy?

Badanie wskazuje, że oprócz szkoleń z technicznej obsługi narzędzi AI, organizacje powinny skupić się na rozwijaniu u pracowników trzech kluczowych umiejętności:

• Jak sprawnie weryfikować informacje generowane przez AI
• Jak skutecznie używać odpowiedzi AI
• Jak umiejętnie nadzorować i sterować procesem pracy z AI

GenAI może przyspieszać pracę i poprawiać efektywność, ale kluczowe jest świadome planowanie jej roli w zadaniu. Zamiast polegać na niej jako na głównym źródle rozwiązań, powinniśmy traktować ją jako wsparcie, które wymaga aktywnej kontroli.

Trafny wybór delegowanych zadań i właściwe zarządzanie etapami pracy pozwoli zachować zdolność do niezależnego myślenia i podejmowania świadomych decyzji.

Tego uczymy szkoląc firmy -> wejdź na szkolapromptowania.com

Jak pracować z GenAI i zachować kontrolę? To moje sposoby.

Warto zadać sobie pytanie: jak uchronić naszą zdolność krytycznego myślenia? Jak sprawić, by AI nie przejęła nadmiernej kontroli nad wykonywanym zadaniem?

Oto sześć strategii, które najczęściej stosuję:

1. AI jako narzędzie pomocnicze, nie zastępca – Powinna być wykorzystywana do wersji wstępnych, a nie ostatecznych wyników.
2. Żmudne zadania muszą dać się łatwo sprawdzić – Wyniki powinny być przedstawiane w sposób umożliwiający szybką analizę.
3. Podział pracy na etapy – Etapy łatwiej kontrolować a użytkownik powinien mieć kontrolę nad każdym krokiem.
4. Używanie AI do gromadzenia informacji, a nie jako jedyne źródło wiedzy – AI może pomóc w zbieraniu materiałów, ale część informacji dobrze jest samemu zebrać w inny sposób. Ich ocena i weryfikacja powinny pozostać w gestii użytkownika.
5. Generowanie formy, a nie treści – AI może pomóc w strukturze i prezentacji, ale nie powinna decydować o treści.
6. Szukanie i opracowywanie informacji cząstkowych – AI może generować krótkie i łatwe do sprawdzenia wyniki, które następnie podlegają ocenie.

Różnych strategii używam w różnych sytuacjach. Co dodalibyście do tej listy?